ΟΝΕΙΡΑ: Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ

Τα όνειρα είναι εξαιρετικά πολύτιμα, και είναι πολύ λυπηρό που πολλοί θεραπευτές, ιδίως στην αρχή της καριέρας τους, τα αποφεύγουν συστηματικά. Πρέπει να πούμε ότι οι νέοι θεραπευτές σπάνια εκπαιδεύονται στο πώς δουλεύει κανείς με τα όνειρα. Για την ακρίβεια, πολλά προγράμματα κλινικής ψυχολογίας, ψυχιατρικής και συμβουλευτικής δεν αναφέρουν καθόλου την αξία των ονείρων στην ψυχοθεραπεία. Όντας μόνοι, οι περισσότεροι νέοι θεραπευτές πτοούνται από τη μυστηριώδη φύση του ονείρου, από τη σύνθετη και δύσβατη βιβλιογραφία γύρω από τον συμβολισμό και την ερμηνεία των ονείρων και από το χρονοβόρο έργο της προσπάθειας να ερμηνεύσουν κάθε όψη του ονείρου. Τις περισσότερες φορές μόνο οι θεραπευτές εκείνοι που έχουν περάσει από εντατική προσωπική ψυχοθεραπεία μπορούν να εκτιμήσουν απόλυτα τη σημασία των ονείρων.

Προσπαθώ να βοηθήσω τους ψυχοθεραπευτές να προθυμοποιηθούν να δουλέψουν με τα όνειρα, προτρέποντάς τους να μην ανησυχούν για την ερμηνεία. Υπάρχει όνειρο που έχει γίνει πλήρως και απόλυτα κατανοητό; Ξεχάστε το! Τέτοιο όνειρο δεν υπάρχει. Το όνειρο της Ίρμα, που περιγράφεται στο αριστούργημα που εξέδωσε ο Φρόυντ το 1900, Η ερμηνεία των ονείρων, το μοναδικό όνειρο που ο Φρόυντ κατέβαλε τη μεγαλύτερη δυνατή προσπάθεια να ερμηνεύσει ολοκληρωτικά, αποτελεί εδώ και πάνω από εκατό χρόνια πεδίο αμφισβήτησης, και πολλοί διακεκριμένοι κλινικοί εξακολουθούν να προτείνουν διαφορετικές απόψεις για τη σημασία του.

Σκεφτείτε τα όνειρα πραγματιστικά, λέω στους μαθητές μου. Σκεφτείτε τα όνειρα απλώς σαν μια πληθωρική πηγή πληροφοριών για ανθρώπους, τόπους και εμπειρίες από τη ζωή του ασθενούς που έχουν χαθεί. Επίσης σε πολλά όνειρα εισχωρεί το άγχος θανάτου. Ενώ τα περισσότερα όνειρα πασχίζουν να κρατήσουν τον άνθρωπο που ονειρεύεται κοιμισμένο, οι εφιάλτες είναι όνειρα όπου το γυμνό άγχος θανάτου, έχοντας σπάσει το κιγκλίδωμα της αρένας του, τρομοκρατεί τον άνθρωπο που ονειρεύεται και τον ξυπνάει. Άλλα όνειρα, όπως ανέφερα στο Τρίτο κεφάλαιο, είναι προάγγελοι μιας αφυπνιστικής εμπειρίας. Αυτά τα όνειρα μοιάζουν να μεταφέρουν μηνύματα από τα βαθύτερα κομμάτια του εαυτού που βρίσκονται σ’ επαφή με τα υπαρξιακά δεδομένα της ζωής.

Συνήθως τα όνειρα που αποφέρουν περισσότερους καρπούς για τη θεραπευτική διαδικασία είναι οι εφιάλτες, τα επαναλαμβανόμενα όνειρα ή τα πολύ έντονα όνειρα – όνειρα διαυγή που παραμένουν καρφωμένα στη μνήμη. Αν ο ασθενής φέρει περισσότερα όνειρα σε μια συνεδρία, διαπιστώνω συνήθως ότι το πιο πρόσφατο ή το πιο ζωηρό είναι εκείνο που προσφέρει τους πιο πλούσιους συνειρμούς. Μια μεγάλη ασυνείδητη δύναμη μέσα μας πασχίζει να κρύψει τα μηνύματα των ονείρων με πολυμήχανους τρόπους. Τα όνειρα όχι απλώς περιέχουν σκοτεινά σύμβολα και άλλους μηχανισμούς απόκρυψης, είναι και άυλα: τα ξεχνάμε, κι ακόμα κι αν κρατήσουμε κάποιες σημειώσεις γι’ αυτά, πολύ συχνά ξεχνάμε να φέρουμε τις σημειώσεις μας στην επόμενη συνεδρία της θεραπείας μας.

Τα όνειρα βρίθουν τόσο πολύ από αναπαραστάσεις ασυνείδητων εικόνων, που ο Φρόυντ τα ονόμασε via regia -βασιλική οδό- προς το ασυνείδητο. Σημαντικότερο όμως για τα θέματα που μας απασχολούν εδώ, είναι το γεγονός ότι τα όνειρα είναι επίσης η βασιλική οδός προς την κατανόηση της σχέσης θεραπευτή και θεραπευόμενου. Δίνω πολύ μεγάλη προσοχή σε όνειρα που περιέχουν αναπαραστάσεις της θεραπείας ή του θεραπευτή. Συνήθως, καθώς η θεραπεία προχωρεί, τα όνειρα που τη συμπεριλαμβάνουν παρουσιάζουν μεγαλύτερη συχνότητα.

Μην ξεχνάτε ότι η φύση των ονείρων είναι σχεδόν ολοκληρωτικά οπτική, ότι ο νους αποδίδει με κάποιο τρόπο οπτικές εικόνες σε αφηρημένες έννοιες. Έτσι η ψυχοθεραπεία απεικονίζεται συχνά σαν ένα ταξίδι, ή σαν μια επισκευή στο σπίτι μας, ή σαν μια διαδρομή ανακαλύψεων, κατά την οποία ο άνθρωπος ανακαλύπτει στο ίδιο του το σπίτι άγνωστα δωμάτια που δεν είχαν ποτέ ως τώρα χρησιμοποιηθεί. Το όνειρο της Έλλεν, λόγου χάρη (το οποίο περιγράφω νωρίτερα στο κεφάλαιο αυτό), αναπαριστούσε την ντροπή της με τη μορφή του αίματος της περιόδου που έβαφε τα ρούχα της μέσα στο μπάνιο μου, κι η δυσπιστία της για την αξιοπιστία μου απεικονιζόταν με το γεγονός ότι εγώ την αγνοούσα, δεν πήγαινα να τη βοηθήσω και ήμουν απασχολημένος να συζητώ με άλλους. Το επόμενο παράδειγμα φωτίζει ένα σημαντικό ζήτημα για τους θεραπευτές που βλέπουν ασθενείς με άγχος θανάτου: τη θνητότητα του θεραπευτή.

  • Απόσπασμα από το βιβλίο του Ίρβιν Γιάλομ, Στον κήπο του Επίκουρου ~Αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου, εκδόσεις Άγρα
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s