Ντίπακ Τσόπρα, Η ομίχλη της ψευδαίσθησης

Αν δεν μπορείτε να δείτε τη σκιά σας, πρέπει να την αναζητήσετε. Η σκιά κρύβεται, ντροπιασμένη, σε σκοτεινές γωνιές, μυστικά περάσματα και στοιχειωμένες σοφίτες του συνειδητού μας. Η ύπαρξη της σκιάς δεν είναι σημάδι ατέλειας, αλλά απαραίτητο στοιχείο ενός συνόλου. Αυτή είναι μια αλήθεια που δύσκολα αντιμετωπίζει κανείς. (Μήπως δεν έχετε επιχειρήσει να πείτε στους ανθρώπους μια αφτιασίδωτη αλήθεια για τους ίδιους, κι εκείνοι αντέδρασαν λέγοντας: «Άσε την ψυχανάλυση» ή κάτι αντίστοιχο; Το βασίλειο του ασυνείδητου φαντάζει εξίσου επικίνδυνο με τα βάθη του ωκεανού και τα δύο είναι σκοτεινά και γεμάτα αόρατα τέρατα).

Όλοι ζούμε συντροφιά με τα συντρίμμια αποτυχημένων ιδεών που κάποτε φάνταζαν ιδανικές λύσεις. Κάθε λύση ανταποκρίνεται σε μια εικόνα τού τι είναι τελικά η σκοτεινή πλευρά. Αν νομίζετε ότι σκοτεινές πτυχές, όπως ο φόβος, η οργή, η αγωνία και η βία είναι αποτέλεσμα δαιμονισμού, η λύση είναι ο εξαγνισμός του ασθενή. Οι δαίμονες μπορούν να απομακρυνθούν μέσα από τελετές, εξαγνισμό του σώματος, νηστεία και ασκητική αυστηρότητα. Κι αυτή δεν είναι κάποια πρωτόγονη αντίληψη. Εκατομμύρια σύγχρονοι άνθρωποι υιοθετούν αυτή την προσέγγιση. Είναι αδύνατο να περάσετε από κάποιο περίπτερο χωρίς να δείτε ένα ιλουστρασιόν περιοδικό το οποίο υπόσχεται να αποκαλύψει το νέο σας εαυτό μέσα από κάποιου είδους εξαγνισμό, είτε πρόκειται για δίαιτα που θα υπερνικήσει τη λαχτάρα σας για λάθος τροφές, είτε για ένα τεστ που θα σας βοηθήσει να εντοπίσετε το σωστό σύζυγο, αποφεύγοντας τους ακατάλληλους τύπους ανθρώπου. Η έκφραση «σύνελθε» είναι η σύγχρονη εκδοχή του εξαγνισμού από τους δαίμονες. Συγγενής με αυτή την ερμηνεία είναι και η άποψη που θέλει το κοσμικό κακό να έχει εξαπολυθεί ανεξέλεγκτο στον κόσμο. Αν αυτή είναι η ερμηνεία που δίνετε στη σκιά, τότε η θρησκεία αποτελεί τη φυσική λύση. Η θρησκεία σάς τοποθετεί στο στρατόπεδο του κοσμικού καλού, για τη μάχη απέναντι στο κοσμικό κακό. Για εκατομμύρια ανθρώπους, αυτός ο πόλεμος είναι πέρα για πέρα πραγματικός. Εκτείνεται προς κάθε πτυχή της ζωής, από τους σεξουαλικούς πειρασμούς μέχρι τις εκτρώσεις και από την άνοδο του αθεϊσμού μέχρι την παρακμή του πατριωτισμού. Ο Διάβολος δημιουργεί κάθε μορφή ανθρώπινης δυστυχίας και κακίας. Μονάχα ο Θεός (ή οι θεοί) έχει τη δύναμη να νικήσει τον Σατανά και να μας λυτρώσει από την αμαρτία.

Κι όμως, είναι δύσκολο να καταλήξει κανείς στο κατά πόσο η θρησκεία νικά τη σκιά ή στην πραγματικότητα την ενισχύει, αφυπνίζοντας έντονα συναισθήματα αμαρτίας και ενοχής, ντροπής και φόβου απέναντι στα βασανιστήρια της κόλασης στην επόμενη ζωή. Μια και περηφανευόμαστε ότι ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία οι δεισιδαιμονίες έχουν πάψει να εξουσιάζουν τη ζωή μας, αυτές οι διαχρονικές ερμηνείες της σκοτεινής πλευράς δεν αποτελούν πλέον τις μόνες επιλογές. Οι άνθρωποι μπορούν να γυρίσουν την πλάτη τους στο κοσμικό κακό και να αναλάβουν προσωπικά την ευθύνη. Η σκοτεινή πλευρά έχει εκσυγχρονιστεί, παρουσιαζόμενη ως ασθένεια, μια έκφανση της πνευματικής υγείας. Σε αυτή την κατεύθυνση, υπάρχει ένα τεράστιο φάσμα θεραπειών. Οι εθισμένοι στέλνονται σε προγράμματα απεξάρτησης. Οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικοί στέλνονται σε ψυχιάτρους. Οι άνθρωποι που ξεσπούν βίαια καταλήγουν σε μαθήματα ελέγχου της οργής τους, όταν όμως πια έχουν φτάσει στο σημείο να εμβολίσουν κάποιο αυτοκίνητο στο δρόμο, ενόσω είχαν απολέσει τον έλεγχο του εαυτού τους. Δεδομένων όλων αυτών των ερμηνειών, καθεμιά από τις  οποίες οδηγεί σε κάποια συγκεκριμένη λύση, γιατί η σκιά παραμένει αήττητη; Αυτή η σκέψη ίσως να φαντάζει απαισιόδοξη, όμως στην πραγματικότητα το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση της σκιάς είναι η αναγνώριση της δύναμής της.

Η ανθρώπινη φύση περιλαμβάνει ένα αυτοκαταστροφικό στοιχείο. Όταν ο Ελβετός ψυχίατρος Καρλ Γιουνγκ πρότεινε το αρχέτυπο της σκιάς, είπε ότι δημιουργεί μία ομίχλη ψευδαισθήσεων, η οποία κυκλώνει τον εαυτό. Παγιδευμένοι σε αυτή την ομίχλη, επιχειρούμε να αποφύγουμε τη σκοτεινή μας πλευρά και με τον τρόπο αυτό προσφέρουμε στη σκιά όλο και περισσότερη δύναμη για να μας ελέγχει. Δεν αποτελεί μυστικό ότι η προσέγγιση του Γιουνγκ σχετικά με τα αρχέτυπα στην πορεία της γίνεται ιδιαίτερα διανοητική και σύνθετη.

Όμως η επίμονη δύναμη της σκιάς κάθε άλλο παρά σύνθετη είναι. Ο διάσημος δισεκατομμυριούχος Γουόρεν Μπάφετ έδινε συνέντευξη σχετικά με τις περιόδους έντονης ανάπτυξης και πτώσης στον κύκλο της οικονομίας. «Πιστεύετε ότι υπάρχει περίπτωση να προκύψει μια νέα φούσκα, η οποία θα οδηγήσει σε οξύτατη ύφεση;» ρώτησε ο δημοσιογράφος. «Είναι απολύτως βέβαιο», απάντησε ο Μπάφετ. Ο δημοσιογράφος κούνησε το κεφάλι του. «Γιατί δεν μπορούμε να διδαχτούμε από τα μαθήματα της προηγούμενης ύφεσης; Να αντιληφθούμε το πού μας οδήγησε η απληστία μας». Ο Μπάφετ χαμογέλασε αινιγματικά. «Η απληστία είναι ευχάριστη για ένα διάστημα. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να της αντισταθούν. Όσο μεγάλη κι αν είναι η πρόοδος που έχουν σημειώσει οι άνθρωποι, συναισθηματικά δεν έχουν εξελιχτεί στο ελάχιστο. Παραμένουν ίδιοι». Με δυο λόγια, αυτή είναι η σκιά και τα προβλήματα που δημιουργεί. Κινούμενοι μέσα στην ομίχλη της ψευδαίσθησης, δε διακρίνουμε τον αυτοκαταστροφικό χαρακτήρα των χειρότερων παρορμήσεών μας. Είναι ακαταμάχητες, ακόμα και ευχάριστες. Εξ ου και η τεράστια απήχηση των δραματικών έργων με θέμα την εκδίκηση, ως μορφή ψυχαγωγίας, είτε πρόκειται για κάποιο θεατρικό έργο του Σαίξπηρ, είτε για κάποιο σπαγκέτι γουέστερν στη μεγάλη οθόνη. Τι θα ήταν καλύτερο από το να απελευθερώσουμε όλη την καταπιεσμένη οργή μας, συντρίβοντας τον εχθρό και αποχωρώντας περήφανοι, θριαμβευτές; Η σκιά ασκεί τη δύναμή της κάνοντας το σκοτάδι να μοιάζει με φως.

Οι παγκόσμιες φιλοσοφικές παραδόσεις έχουν αναλώσει το μεγαλύτερο μέρος της δυναμικής και του προβληματισμού τους αντιμετωπίζοντας τα ίδια, αρχέγονα διλήμματα. Η δημιουργία έχει μια σκοτεινή πλευρά. Η καταστροφή αποτελεί εγγενές στοιχείο της φύσης. Ο θάνατος διακόπτει τη ζωή. Η φθορά απομυζά τη ζωτικότητα. Το κακό ασκεί γοητεία. Διόλου παράξενο, λοιπόν, που στο τέλος η ομίχλη της ψευδαίσθησης φαντάζει σαν φιλόξενος τόπος. Αν αντιμετωπίσεις την πραγματικότητα κατά μέτωπο, η σκοτεινή πλευρά είναι αβάσταχτη. Κι όμως, υπάρχει μια αντίρροπη δύναμη η οποία σταθερά και επιτυχώς υπερνικά τη σκοτεινή πλευρά. Τα συντρίμμια των αποτυχημένων λύσεων μας εμποδίζουν να τη δούμε. Η ομίχλη της ψευδαίσθησης μας απομονώνει από αυτή. Δε θα το μαντεύατε, καθώς βλέπετε να παρελαύνουν μπροστά σας οι καταστροφές και οι φρικαλεότητες που κατακλύζουν τις βραδινές ειδήσεις, όμως οι άνθρωποι ανέκαθεν είχαν τη δύναμη να βρίσκουν τη γαλήνη, την ψυχική ανάταση, την ελευθερία από τα δεσμά του σκότους.

Το μυστικό έγκειται στη λέξη «συνείδηση». Όταν το ακούν αυτό οι άνθρωποι, μια έκφραση απογοήτευσης απλώνεται στα πρόσωπά τους. Η συνείδηση είναι παλιά ιδέα. Έχουμε ακούσει για την ενίσχυση της συνείδησης από τις απαρχές του φεμινισμού, καθώς και άλλων μορφών απελευθέρωσης. Η ανώτερη συνείδηση παρουσιάζεται ως υπόσχεση από αμέτρητα πνευματικά κινήματα. Ίσως, μάλιστα, μπείτε στον πειρασμό να ρίξετε τη συνείδηση στο σωρό με τα αχρηστευμένα ιδεώδη, γιατί, ενώ καταβλήθηκαν ειλικρινείς προσπάθειες να ενισχύσουμε τη συνείδησή μας, η σκιά μαστίζει τον πλανήτη με πολέμους, εγκληματικότητα, βία, ακριβώς όπως μαστίζει τη ζωή του καθενός μας με πόνο και φόβο. Έχουμε φτάσει σε ένα σταυροδρόμι. Είτε η συνείδηση ανήκει στο σωρό των ψεύτικων απαντήσεων είτε δεν έχει αξιοποιηθεί με το σωστό τρόπο. Πιστεύω πως ισχύει το δεύτερο. Η ανώτερη συνείδηση είναι η λύση η μόνη ανθεκτική απάντηση απέναντι στη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης. Δεν είναι η απάντηση αυτή που έχει το πρόβλημα στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι ο τρόπος εφαρμογής της. Υπάρχουν αμέτρητα μονοπάτια για τη θεραπεία της ψυχής, ακριβώς όπως υπάρχουν αμέτρητες εναλλακτικές θεραπείες για τον καρκίνο. Όμως κανείς δε διαθέτει αρκετό χρόνο και ενέργεια για να πειραματιστεί με όλες τους. Είναι ζωτικής σημασίας η επιλογή ενός μονοπατιού που σε οδηγεί εκεί όπου θέλεις να φτάσεις. Προκειμένου να συμβεί αυτό, απαιτείται μια πολύ βαθύτερη ανάλυση της σκιάς. Αν προσεγγίσετε τη σκιά επιφανειακά, αυτή θα επιμείνει, γιατί η σκιά δεν είναι ένας απλός αντίπαλος, όπως μια ασθένεια, ένας δαίμονας ή το κοσμικό κακό. Είναι μια πτυχή της πραγματικότητας, τόσο θεμελιώδης για τη δημιουργία, ώστε μονάχα η πλήρης κατανόησή της μπορεί να οδηγήσει στην επιτυχή αντιμετώπισή της.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s